काळ्या आईची सेवा करताना शेतकरी स्वतःच्या रक्ताचं पाणी करतो. ऊन, पाऊस, थंडी याची पर्वा न करता तो रात्रंदिवस मातीत राबतो, ते एकाच आशेवर… की उद्या पीक चांगलं येईल, चार पैसे हातात पडतील आणि लेकराबाळांच्या तोंडी सुखाचा घास जाईल. पिकाला तो स्वतःच्या मुलासारखं जपतो. पण जेव्हा याच हाडामासाच्या कष्टाला बाजारात कवडीमोल भाव मिळतो, तेव्हा त्या शेतकऱ्याच्या पायाखालची जमीनच सरकते. वास्तवाचे चटके इतके भयंकर असतात की जगाचा पोशिंदा असणारा हा बळीराजा अक्षरशः हतबल होतो. असाच एक काळीज पिळवटून टाकणारा प्रसंग समोर आला आहे, जो ऐकून तुमच्याही डोळ्यांत पाणी आल्याशिवाय राहणार नाही आणि व्यवस्थेची चीड येईल.
जरा विचार करा, एखाद्या शेतकऱ्याने महिनोनमहिने घाम गाळून, कर्ज काढून कांद्याचं भरघोस पीक घेतलं. मोठ्या उमेदीने तो आपला माल ट्रकमध्ये भरून मार्केटमध्ये घेऊन जातो. तब्बल ७३ गोण्या भरून कांदा जेव्हा तो विकायला आणतो, तेव्हा त्याच्या मनात किती साधी आणि भाबडी स्वप्नं असतील? मुलांच्या शाळेची फी भरता येईल, दुकानाची उधारी चुकवता येईल किंवा निदान पुढच्या पेरणीची तरी सोय होईल, अशी त्याची अपेक्षा असते. पण या बाजाराने त्याच्या सगळ्या अपेक्षांवर पाणी फेरलं. तुम्हाला ऐकून धक्का बसेल, पण या ७३ गोण्या कांदा विकल्यानंतर सर्व खर्च वजा जाता त्या शेतकऱ्याच्या हातात पडले ते फक्त आणि फक्त ४०० रुपये!
हतबलता आणि डोळ्यांतील अश्रू
४०० रुपयांत आजकाल एका कुटुंबाचा एक वेळचा जेवणाचा खर्चही नीट भागत नाही. गाडीभाडं, हमाली, तोलाई, मार्केट कमिटीचा टॅक्स आणि दलालांचं कमिशन या सगळ्या भुलभुलैयामध्ये मूळ पिकवणाऱ्याच्या पदरात पडली ती केवळ घोर निराशा. या पैशात त्या शेतकऱ्याने घेतलेल्या कर्जाची परतफेड कशी करायची आणि पुढचे कित्येक महिने घर कसं चालवायचं? हातातली ती ४०० रुपयांची पावती बघून तो शेतकरी अक्षरशः रडकुंडीला आला. त्याच्या डोळ्यांतून वाहणारे अश्रू हे केवळ त्याचं वैयक्तिक दुःख सांगत नव्हते, तर ते आजच्या संपूर्ण कृषी व्यवस्थेचं आणि शेतकरी वर्गाच्या हतबलतेचं जळजळीत वास्तव मांडत होते.
विचार करायला लावणारा प्रश्न
आपण शहरात बसून जेव्हा कांद्याचे भाव १०-२० रुपयांनी वाढले म्हणून लगेच महागाईच्या नावाने आरडाओरड सुरू करतो, तेव्हा पडद्यामागच्या या भयानक वास्तवाकडे आपलं सोयीस्कररीत्या दुर्लक्ष होतं. जो अन्नदाता सर्वांचं पोट भरतो, त्यालाच आज स्वतःच्या ताटात चार घास आणण्यासाठी रडावं लागतंय, ही आपल्या समाजाची सर्वात मोठी शोकांतिका आहे.
एसी रूममध्ये बसून धोरणं ठरवणाऱ्यांनी आणि बाजारावर नियंत्रण ठेवणाऱ्यांनी या अश्रूंची किंमत कधीतरी समजून घ्यायला हवी. जोपर्यंत घाम गाळणाऱ्याच्या घामाला योग्य दाम मिळत नाही, तोपर्यंत आपला देश खऱ्या अर्थाने पुढे गेलाय, असं म्हणता येणार नाही.
Santosh Kale Patil is the Founder and Chief Editor of Sheti 24 Taas. As a dedicated digital content creator and agricultural journalist from Maharashtra, he specializes in providing authentic daily market rates (Bajar Bhav), crop insurance updates, and vital farming news. His primary mission is to empower the ‘Biliraja’ (farmers) by delivering timely, accurate, and fact-checked information.
