पेरणी योग्य पाऊस या तारखेपासून सुरू होणार; पंजाब डख नवीन अंदाज

शेतकरी मित्रांनो, सध्या राज्याच्या अनेक भागांत मान्सूनची चातकासारखी वाट पाहिली जात आहे. सुरुवातीला काही ठिकाणी पावसाने हजेरी लावली, पण त्यानंतर त्याने अचानक दडी मारल्यामुळे ‘आता पेरणी करावी की अजून थांबावे?’, ‘पाऊस नक्की कधी आणि कसा येणार?’ असे अनेक प्रश्न बळीराजाच्या मनात निर्माण झाले आहेत. तुमची हीच चिंता दूर करण्यासाठी हवामानतज्ज्ञ पंजाब डख यांनी अतिशय महत्त्वाची आणि दिलासादायक माहिती दिली आहे. चला तर मग, या ब्लॉग पोस्टच्या माध्यमातून जाणून घेऊया की येत्या काही दिवसांत पावसाचा लपाछपीचा खेळ कसा राहील आणि पेरणीचे योग्य नियोजन कसे करावे!

सध्या मान्सून नक्की कुठे अडकलाय?

सुरुवातीला मान्सूनने महाराष्ट्रात दमदार एन्ट्री केली. सांगली, सातारा, सोलापूर, कोल्हापूर आणि बीडच्या काही भागांत त्याने चांगली हजेरी लावली, ज्यामुळे तिथे पेरणीची कामेही सुरू झाली. मात्र, त्यानंतर मान्सूनचा पुढचा प्रवास अचानक थांबला आणि तो आहे तिथेच स्थिरावला. त्यामुळे उर्वरित महाराष्ट्रात अद्यापही पावसाची तीव्र प्रतीक्षा सुरू आहे.

१३ ते १९ जून: पावसाचा ‘लपाछपीचा’ खेळ

जर तुम्हाला वाटत असेल की आता लगेच राज्यभर मुसळधार पाऊस सुरू होईल, तर तसे नाहीये. पंजाब डख यांच्या अंदाजानुसार, १३ जूनपासून राज्यात पावसाला पुन्हा सुरुवात होईल खरी; पण हा पाऊस सर्वत्र सलग पडणार नाही. तो ‘विखुरलेल्या’ स्वरूपात आणि आपला भाग बदलत पडेल.
याचाच अर्थ असा की, १३ ला पाऊस आला तर १४ ला उघडीप देईल, १५ ला पडला तर १६ ला गायब होईल. थोडक्यात, १३ ते १९ जून दरम्यान पावसाचा हा खंडित खेळ असाच राज्यभर सुरू राहील. त्यामुळे या काळात मोठ्या आणि सलग पावसाची अपेक्षा ठेवू नका.

पेरणीचे तीन टप्पे: कधी करावी पेरणी?
यावर्षी पावसाच्या बदलत्या स्वरूपामुळे पेरणीचे तीन मुख्य टप्पे पाहायला मिळतील:
पहिला टप्पा (७ ते १४ जून): ज्या भागात आधी चांगला पाऊस झाला (विशेषतः दक्षिण महाराष्ट्र), तिथे शेतकऱ्यांनी पेरणी उरकून घेतली आहे.
दुसरा टप्पा (२० ते ३० जून): हा टप्पा बहुतांश महाराष्ट्रासाठी महत्त्वाचा ठरेल. २० जूनच्या आसपास मान्सून पुन्हा एकदा जोरदार सक्रिय होईल. यंदा पाऊस केवळ नेहमीच्या मार्गाने न येता, तो नागपूर आणि कर्नाटक-तेलंगणाकडून ‘शॉर्टकट’ घेत राज्यात प्रवेश करेल. याच काळात राज्यातील बहुतांश शेतकऱ्यांच्या पेरण्या पूर्ण होतील.
तिसरा टप्पा (१० ते १५ जुलै): जर एखाद्या भागात पावसाने हुलकावणी दिली आणि शेतकरी जूनमध्ये पेरणी करू शकले नाहीत, तर त्यांनी अजिबात घाबरून जाऊ नये. जुलैच्या दुसऱ्या आठवड्यात अशा राहिलेल्या सर्व ठिकाणी पेरण्या नक्की पूर्ण होतील.

शेतकऱ्यांसाठी सर्वात महत्त्वाचा सल्ला: घाई करू नका!

स्वतः एक शेतकरी असलेल्या पंजाब डख यांनी आपल्या शेतकरी बांधवांना एक अत्यंत मोलाचा आणि व्यावहारिक सल्ला दिला आहे. नुसता वरवर पाऊस झाला किंवा जमिनीवर थोडी ओल दिसली, म्हणून लगेच पेरणीची घाई करू नका.
शेतात कुदळ मारून बघा; जर जमिनीत किमान ‘वीतभर’ (एक वीत/ईदभर) खोलीपर्यंत चांगला ओलावा गेला असेल, तरच पेरणीचा निर्णय घ्या. केवळ चार-सहा बोटं ओल असताना पेरणी केली, तर कडक उन्हामुळे बियाणे वाया जाण्याची आणि दुबार पेरणीचे संकट ओढवण्याची दाट शक्यता असते. त्यामुळे स्वतःच्या अनुभवाचा वापर करा आणि ओल तपासूनच पेरणी करा.