जुलै महिन्यात पाऊस कसा राहील? पहा माणिकराव खुळे यांचा अंदाज

जून महिना संपत आला तरी महाराष्ट्रातील शेतकरी अजूनही दमदार पावसाच्या प्रतीक्षेत आहे. मान्सून एकाच जागी अडकल्यामुळे ‘पेरणी कधी होणार?’ हा प्रश्न सर्वच बळीराजांना सतावत आहे. पण काळजी करू नका! जुलै महिना तुमच्यासाठी काहीशा दिलासादायक बातम्या घेऊन येत आहे. हवामान तज्ज्ञांनी दिलेल्या नव्या अंदाजानुसार, विदर्भ, मराठवाडा आणि मध्य महाराष्ट्रात जुलैच्या पहिल्या पंधरवड्यात पावसाची स्थिती कशी असेल आणि सध्या चर्चेत असलेल्या ‘MJO’ (मॅडन-जुलियन ऑसिलेशन) चक्राचा मान्सूनवर नेमका काय परिणाम होईल, हे आपण या ब्लॉगमध्ये अगदी सोप्या भाषेत समजून घेणार आहोत.

जुलैच्या पहिल्या आठवड्यात पावसाची सुरुवात

आपल्या सर्वांनाच माहित आहे की, महाराष्ट्राच्या शेतीसाठी जुलै हा सर्वात महत्त्वाचा महिना असतो. ताज्या हवामान अंदाजानुसार, जूनच्या शेवटच्या आठवड्यात कोकण किनारपट्टीवर पाऊस सक्रिय होईल. त्यानंतर हा पाऊस सह्याद्रीचा घाट ओलांडून राज्याच्या इतर भागात किती वेगाने पोहोचतो, यावर पुढील वाटचाल अवलंबून आहे. २ ते ८ जुलैच्या दरम्यान मध्य महाराष्ट्रात फार मुसळधार नसला, तरी बऱ्यापैकी पाऊस पडण्याची शक्यता आहे. या पावसामुळे नद्या-नाले लगेच वाहू लागतील अशी स्थिती नसली तरी, पावसाला एक चांगली सुरुवात मात्र नक्की होईल.

विदर्भ आणि मराठवाड्यासाठी दुसरा आठवडा आशादायक

जुलैचा दुसरा आठवडा (९ ते १५ जुलै) मात्र खऱ्या अर्थाने दिलासादायक चित्र घेऊन येत आहे. बंगालच्या उपसागरावरून येणाऱ्या मान्सूनच्या वाऱ्यांमुळे विदर्भामध्ये या काळात जोरदार पावसाची शक्यता आहे. विदर्भाच्या पाठोपाठ मराठवाड्यातही याच आठवड्यात पाऊस समाधानकारक हजेरी लावेल. तसेच, अरबी समुद्रावरून येणाऱ्या वाऱ्यांमुळे मध्य महाराष्ट्रातही या दुसऱ्या आठवड्यात पावसाचा जोर वाढू शकतो. थोडक्यात सांगायचे तर, जुलैच्या सुरुवातीला पाऊस हळूहळू मूळ धरेल आणि दुसऱ्या आठवड्यात तो विदर्भ व मराठवाड्यासह राज्याच्या बऱ्याच भागात स्थिरावेल.

मग पेरण्यांचं काय?

शेतकरी मित्रांचा सर्वात जिव्हाळ्याचा प्रश्न म्हणजे, “या पावसानंतर आम्ही पेरणी करू शकतो का?” हवामान तज्ञांच्या मते, जुलैच्या पहिल्या पंधरा दिवसांत पाऊस नक्की पडेल, पण त्यामुळे जमिनीत किती ओल निर्माण होते, हे पाहणे सर्वाधिक महत्त्वाचे ठरेल. केवळ पाऊस पडला म्हणून लगेच पेरणीची घाई करणे योग्य ठरणार नाही. जमिनीत पुरेसा आणि योग्य ओलावा निर्माण झाला तरच जुलैच्या मध्यापर्यंत पेरणीची कामे मार्गी लागू शकतात. तज्ञांनी हेही स्पष्ट केले आहे की, २०-२५ दिवस आधी वर्तवलेल्या दीर्घकालीन अंदाजात थोडी तफावत असू शकते, त्यामुळे शेतकऱ्यांनी प्रत्यक्ष पडणारा पाऊस आणि जमिनीतील ओल बघूनच पेरणीचा अंतिम निर्णय घ्यावा.

MJO चा मान्सूनला काही फायदा होईल का?

सध्या हवामान क्षेत्रात ‘MJO’ ची बरीच चर्चा सुरू आहे. साधारणपणे MJO च्या विशिष्ट टप्प्यांचा भारताकडे मान्सून खेचून आणण्यासाठी खूप फायदा होतो. पण सध्याची परिस्थिती थोडी वेगळी आहे. MJO सध्या अरबी समुद्रात असला तरी त्याची ताकद (Amplitude) जवळजवळ शून्य आहे. तो अतिशय कमकुवत अवस्थेत असून अत्यंत वेगाने पुढे सरकत आहे. एरवी एखाद्या टप्प्यात १०-१५ दिवस मुक्काम ठोकणारा MJO आता ५-७ दिवसांतच अर्धी पृथ्वी ओलांडून जाईल.

याचाच सरळ अर्थ असा की, सध्याच्या परिस्थितीत MJO कडून आपल्याला मान्सूनला चालना मिळण्यासाठी कोणतीही विशेष मदत मिळण्याची शक्यता नाही. जर तो ताकदवान असता आणि त्याने काही दिवस आपला मुक्काम थांबवला असता, तर कदाचित आतापर्यंत राज्याला चिंतामुक्त करणारा पाऊस पाहायला मिळाला असता; पण दुर्दैवाने तशी स्थिती सध्या नाही.

एकंदरीत सांगायचे तर, जुलै महिना आपल्यासाठी आशेचा किरण नक्कीच आहे. विशेषतः दुसऱ्या आठवड्यात विदर्भ आणि मराठवाड्यात पावसाची स्थिती सुधारेल अशी दाट शक्यता आहे. त्यामुळे बळीराजाने पावसाच्या आगमनावर लक्ष ठेवून, जमिनीत पुरेशी ओल झाल्यानंतरच पेरणीचे योग्य नियोजन करावे. निसर्गाच्या या लहरीपणावर आपण मात करू शकत नसलो, तरी शांत डोक्याने घेतलेला निर्णय नक्कीच फायदेशीर ठरेल!