नुकतंच आपण पाहिलं की जून महिना पार कोरडा गेला आणि सर्वांच्याच मनात एक मोठी धाकधूक होती की यावर्षी ‘अल निनो’मुळे (El Nino) भयंकर दुष्काळ पडणार की काय! पण निसर्गाची किमया बघा, गेल्या अवघ्या चार ते पाच दिवसांत वरुणराजाने अशी काही तुफान बॅटिंग केली की दुष्काळाचं ते भितीदायक चित्र अक्षरशः धुऊन निघालं. सगळीकडे धरणं भरून वाहू लागली आहेत आणि अतिवृष्टीमुळे जनजीवन विस्कळीत झालं आहे. पण आता प्रश्न असा आहे की, हा पावसाचा जोर असाच कायम राहणार की पाऊस पुन्हा एकदा सुट्टीवर जाणार? चला तर मग, सविस्तर जाणून घेऊया राज्याचा हवामान अंदाज.
पावसाची तुफान फटकेबाजी: सध्याची स्थिती
गेल्या काही दिवसांपासून पावसाने संपूर्ण महाराष्ट्रात असा काही धुमाकूळ घातला आहे की अनेक जिल्ह्यांमध्ये शाळांना सुट्ट्या द्याव्या लागल्या आहेत. सरकारी कार्यालये ओस पडली असून अगदी पावसाळी अधिवेशनही थांबवावे लागले आहे. मुंबईची तर पावसामुळे नेहमीप्रमाणेच ‘तुंबई’ झाली आहे. अरबी समुद्रावरून येणाऱ्या मान्सूनच्या जोरदार वाऱ्यांमुळे कोकण आणि इतर भागांत अक्षरशः हाहाकार उडालेला आपण पाहतोय.
अचानक एवढा पाऊस का पडला आणि पुढे काय होणार?
तुम्हालाही प्रश्न पडला असेल ना की अचानक एवढा पाऊस कुठून आला? याचं मुख्य कारण म्हणजे ओडिसाच्या किनारपट्टीवर तयार झालेला कमी दाबाचा पट्टा (Low Pressure Area). हा पट्टा नागपूरच्या वरून मध्य प्रदेशापर्यंत सरकला. त्याच वेळी राजस्थानकडे एक सायक्लोनिक सिस्टीम (चक्रवात) तयार झाली. या दोन्ही गोष्टी एकत्र आल्यामुळे महाराष्ट्रात पावसाने असा रौद्र अवतार धारण केला.
पण आता हवामान खात्याच्या माहितीनुसार, हे चित्र बदलणार आहे. हा कमी दाबाचा पट्टा ७, ८ आणि ९ जुलैच्या दरम्यान हळूहळू उत्तरेकडे म्हणजेच उत्तर प्रदेशातील प्रयागराजच्या दिशेने सरकेल. याचाच अर्थ असा की, महाराष्ट्रातील पावसाचा जोरही आता उत्तरेकडे वळणार आहे आणि ९ ते १० तारखेनंतर राज्यात पाऊस पुन्हा एकदा उघडीप (विश्रांती) घेण्याची दाट शक्यता आहे.
कुठे बरसणार आणि कोण राहणार तहानलेले?
सध्या कोकण, सातारा, सांगली, पालघर, नंदुरबार, धुळे आणि नाशिक या भागांत पावसाची जोरदार हजेरी पाहायला मिळत आहे. ७ जुलै रोजी धुळे आणि जळगावमध्ये पावसाचा जोर आणखी वाढू शकतो. विशेषतः नाशिककरांनी खूप काळजी घेण्याची गरज आहे; कारण तिथे ढगफुटीसदृश्य पावसाचा इशारा देण्यात आला असून त्र्यंबकेश्वर मंदिरही सुरक्षेच्या कारणास्तव बंद ठेवण्यात आले आहे. या पावसाचा प्रभाव अगदी अहिल्यानगर (अहमदनगर), छत्रपती संभाजीनगर आणि मालेगावपर्यंत जाणवेल.
दुसरीकडे, राज्याचा असाही एक मोठा भाग आहे जो अजूनही दमदार पावसाची आतुरतेने वाट पाहत आहे. शिरूरच्या पुढे दौंड, बारामती, इंदापूर तसेच सोलापूर, धाराशिव, बीड आणि अहिल्यानगरचा काही भाग अजूनही तहानलेलाच आहे. या भागात ६ आणि ७ जुलैपर्यंत चांगला पाऊस होण्याची आशा आहे, मात्र त्यानंतर तिथेही पाऊस विश्रांती घेईल.
‘अल निनो’ संपलाय या भ्रमात अजिबात राहू नका!
आता बऱ्याच जणांना वाटेल की एवढा पाऊस पडला म्हणजे ‘अल निनो’चा धोका टळला. पण मित्रांनो, ही खूप मोठी चूक ठरू शकते. अल निनोचा प्रभाव अजूनही कायमच आहे. सध्याचा पाऊस हा केवळ वातावरणात अचानक झालेल्या बदलांमुळे आलेला अनपेक्षित पाऊस आहे.
शेतकरी बांधवांसाठी हा पाऊस म्हणजे ‘महिनाभराची विश्रांती आणि चार दिवसांची तुफान फटकेबाजी’ अशा स्वरूपाचा आहे. हा पाऊस धरणे, विहिरी आणि तलाव भरायला उत्तम आहे, पण शेतीसाठी आवश्यक असणारा सातत्यपूर्ण पाऊस अजूनही गायब आहे. त्यामुळे, आत्ता पडलेल्या पावसाचे पाणी कसे साठवता येईल आणि पावसाने मोठा खंड दिल्यास ते कसे वापरता येईल, याचे गणित आतापासूनच जुळवणे अत्यंत गरजेचे आहे.