Herbicide Spray Mistakes : शेतकऱ्यांची सर्वात मोठी डोकेदुखी म्हणजे शेतातील तण. बऱ्याचदा महागडे तणनाशक फवारूनही अपेक्षित रिझल्ट मिळत नाही. मग काही शेतकरी तणनाशकात मीठ, युरिया किंवा लिंबू मिसळण्याचे अघोरी प्रयोग करतात. पण याचा खरंच फायदा होतो का? की पिकाचे नुकसान होते? आज आपण तण नियंत्रणाचे असे काही अचूक आणि शास्त्रीय मार्ग जाणून घेणार आहोत, ज्यामुळे तुमच्या शेतातील तणाचा समूळ नायनाट होईल आणि पैशांचीही बचत होईल!
खरीप हंगाम सुरू झाला की पिकाच्या जोडीने शेतात तणाचाही मोठा सुळसुळाट होतो. विशेषतः जेव्हा सतत आणि रिमझिम पाऊस असतो, तेव्हा तण अगदी जोमाने वाढते. अशा वेळी मजुरांकरवी खुरपणी करणे शक्य नसते आणि आपल्याला नाईलाजाने तणनाशकांचा (Weedicides) आधार घ्यावा लागतो.
पण अनेकदा तणनाशक मारूनही तण जळत नाही. मग आपण एकमेकांचे ऐकून त्यात मीठ, युरिया, लिंबू किंवा चक्क पिकाचे टॉनिक मिसळतो. या सगळ्या गोष्टींमागे किती शास्त्रीय तथ्य आहे आणि तणनाशकाचा १००% रिझल्ट मिळवण्यासाठी नेमक्या कोणत्या गोष्टींची काळजी घ्यावी, हे आपण सोप्या भाषेत समजून घेऊया.
१. तणनाशक आणि त्याची काम करण्याची पद्धत
तणनाशकांचा रिझल्ट हा तुम्ही कोणते औषध निवडता यावर अवलंबून असतो. बाजारात प्रामुख्याने दोन प्रकारची तणनाशके असतात:
उगवणपूर्व आणि उगवणपश्चात: काही औषधे पेरणीनंतर लगेच (तण उगवण्यापूर्वी) मारायची असतात (उदा. पेंडीमेथिलीन). तर काही तण उगवल्यानंतर मारायची असतात. तुम्ही चुकीच्या वेळी चुकीचे औषध मारले तर त्याचा काहीही उपयोग होत नाही.
सिलेक्टिव्ह आणि नॉन-सिलेक्टिव्ह: सिलेक्टिव्ह तणनाशके फक्त तणाला मारतात आणि मुख्य पिकाला सुरक्षित ठेवतात (उदा. सोयाबीन किंवा मुगातील तणनाशके). तर नॉन-सिलेक्टिव्ह (उदा. ग्लायफोसेट) औषधे हिरव्यागार असणाऱ्या कोणत्याही वनस्पतीला जाळून टाकतात.
२. फवारणी करताना जमिनीतील ओलावा (वापसा)
जमिनीत पुरेशी ओल असल्याशिवाय तणनाशकाचा रिझल्ट कधीच मिळत नाही. जमिनीत ओल असणे आणि वापसा असणे यात फरक आहे.
जर तुम्ही शेतात अनवाणी चाललात आणि पायाला थोडा चिखल लागत असेल, तर ती तणनाशक फवारणीसाठी सर्वात योग्य वेळ आहे.
जर पायाला माती अजिबात चिटकत नसेल (कोरडी जमीन), तर अशा वेळी फवारणी केल्यास तण औषध ओढून घेत नाही आणि रिझल्ट मिळत नाही.
३. फवारणीसाठी योग्य नोझल आणि पाण्याचे प्रमाण
अनेक शेतकरी तणनाशकाचा डोस वाढवतात, पण पाण्याचे प्रमाण कमी करतात. ही खूप मोठी चूक आहे!
एका एकरासाठी किमान १५० ते २०० लिटर पाणी वापरणे अत्यंत गरजेचे आहे. तणनाशक हे पिकावर नाही, तर जमिनीवर फवारायचे असते.
फवारणीसाठी कीटकनाशकाचा गोल (बारीक छिद्रांचा) नोझल वापरू नका. तणनाशकासाठी नेहमी ‘फ्लॅट फॅन’ (Flat Fan) किंवा ‘फ्लड जेट’ (Flood Jet) नोझलचाच वापर करा. यातून पाण्याचे थेंब (Droplets) मोठे पडतात आणि औषध जमिनीवर व्यवस्थित पसरते.
४. हवामान आणि पावसाचा अंदाज
तणनाशक फवारताना आकाशात कडक ऊन किंवा स्वच्छ सूर्यप्रकाश असेल तर रिझल्ट अधिक चांगला मिळतो. ढगाळ वातावरणात पानांची अन्न तयार करण्याची प्रक्रिया संथ असते, त्यामुळे तण औषध व्यवस्थित शोषून घेत नाही.
तसेच, फवारणीनंतर किमान २ ते ३ तास पाऊस येऊ नये (Rain fastness). जर फवारणी केल्यावर अर्ध्या तासातच जोरदार पाऊस आला, तर औषध धुवून जाते आणि पैसे वाया जातात.
५. ‘ते’ अघोरी प्रयोग: तणनाशकात काय मिसळावे आणि काय टाळावे?
बऱ्याचदा शेतकरी तणनाशक अधिक कडक करण्यासाठी त्यात काहीही मिसळतात. चला तर यामागचे सत्य जाणून घेऊया:
तणनाशकात मीठ मिसळणे: ही अत्यंत चुकीची पद्धत आहे. मिठातील सोडियम क्लोराईडमुळे जमिनीचे अतोनात नुकसान होते. शिवाय, मीठ तणाच्या पानांना लगेच जाळून टाकते, ज्यामुळे मुख्य तणनाशक (औषध) मुळांपर्यंत पोहोचण्याआधीच पानांचे काम थांबते. परिणामी, तण पुन्हा काही दिवसांनी फुटून वर येते.
युरिया किंवा अमोनियम सल्फेट टाकणे: हे तेव्हाच फायद्याचे ठरते जेव्हा जमिनीत ओल नसते आणि तण सुकलेल्या (निस्तेज) अवस्थेत असते. युरियामुळे तण सक्रिय होते आणि औषध शोषून घेते. पण जर शेतात चांगली ओल असेल, तर युरिया टाकण्याची कोणतीही गरज नाही. (वापरायचाच असेल तर २०० लिटर पाण्याला फक्त १ ते २ किलो युरिया वापरावा).
लिंबू पिळणे: तुमच्या बोअरवेलच्या किंवा विहिरीच्या पाण्याचा सामू (pH) जर खूप जास्त (खारे पाणी) असेल, तरच तो संतुलित करण्यासाठी लिंबाचा उपयोग होतो. जर पाण्याचा pH नॉर्मल असेल तर लिंबू पिळण्याची अजिबात गरज नाही.
टॉनिक किंवा झिंक मिसळणे: काही शेतकरी ‘पिकाला शॉक बसू नये’ म्हणून तणनाशकात टॉनिक टाकतात. पण याचा उलटा परिणाम होतो! टॉनिकमुळे तणाला अधिक ऊर्जा मिळते आणि औषधाचा रिझल्ट कमी होतो. त्यामुळे तणनाशकात कधीही टॉनिक मिसळू नका. (आधी तणनाशक फवारून घ्या आणि काही दिवसांनी पिकाला वेगळे टॉनिक फवारा).
६. तणनाशकांची अदलाबदल करा
ज्याप्रमाणे आपण एकाच प्रकारचे पीक सतत घेत नाही, तसेच एकाच प्रकारचे तणनाशक दरवर्षी वापरू नका. उसासारख्या किंवा मक्यासारख्या पिकात सतत एकच औषध वापरल्यास तणांमध्ये त्या औषधाविरुद्ध प्रतिकारशक्ती तयार होते. त्यामुळे दर हंगामात तणनाशकातील घटक (Chemical formulation) बदलत राहा.