शेतकरी मित्रांनो, ज्या क्षणाची तुम्ही सगळे आतुरतेने वाट पाहत होतात, तो क्षण अखेर आला आहे! राज्य शासनाने ‘पुण्यश्लोक अहिल्यादेवी होळकर शेतकरी कर्जमुक्ती योजने’ची पहिली यादी नुकतीच जाहीर केली आहे. पण थांबा… ही बातमी वाचल्यावर तुम्हाला थोडा धक्का नक्कीच बसेल. कारण, सरकारने तब्बल ५६ लाख शेतकऱ्यांना ३६ हजार कोटींपेक्षा जास्त रुपयांची कर्जमाफी देण्याची मोठी घोषणा केली होती, पण प्रत्यक्ष पहिल्या यादीत केवळ ५३३ शेतकऱ्यांचीच नावे आहेत! आता साहजिकच तुमच्या मनात अनेक प्रश्न निर्माण झाले असतील— असं का झालं? उर्वरित शेतकऱ्यांचा नंबर कधी लागणार? आणि कर्जमाफी मिळवण्यासाठी आता नेमकं काय करावं लागेल? काळजी करू नका, या सर्व प्रश्नांची अचूक उत्तरे तुम्हाला या ब्लॉग पोस्टमध्ये अगदी सोप्या भाषेत मिळतील. चला तर मग, जाणून घेऊया या कर्जमाफी योजनेची संपूर्ण माहिती!
फक्त ५३३ शेतकऱ्यांचीच नावे का? यामागचे खरे कारण काय?
राज्य सरकारने २२ जुलै रोजी (मुख्यमंत्री देवेंद्र फडणवीस यांचा वाढदिवस आणि दिवंगत उपमुख्यमंत्री अजित पवार यांच्या जयंतीचे औचित्य साधून) ही पहिली यादी प्रसिद्ध केली. पण या यादीत केवळ ७ जिल्ह्यांतील ५३३ शेतकऱ्यांनाच (सुमारे २ कोटी ९९ लाख रुपयांची कर्जमाफी) स्थान मिळाले आहे.
कर्जमाफीनंतर कोणतेही एकच मिळेल; कर्ज घ्या किंवा पिक विमा घ्या
यामागे एक अत्यंत महत्त्वाचे कारण आहे. शासनाला ही खात्री करायची आहे की ‘माझी लाडकी बहीण’ योजनेप्रमाणे या कर्जमाफीत कोणताही अपात्र किंवा आयकर (Income Tax) भरणारा व्यक्ती लाभ घेऊ नये. यासाठी राज्य सरकारने प्राप्तिकर विभागाकडून करदात्या शेतकऱ्यांची यादी मागवली होती. मात्र, केंद्राकडून हा डेटा वेळेवर उपलब्ध न झाल्यामुळे, सुरुवातीला कोणतीही जोखीम न घेता अत्यंत छोटी यादी जाहीर करण्यात आली आहे.
पुढील याद्या कधी येणार?
जर तुमचे नाव पहिल्या यादीत नसेल, तर लगेच निराश होऊ नका. सहकार विभागाचे प्रधान सचिव प्रवीण दराडे यांनी दिलेल्या माहितीनुसार, येत्या दोन दिवसांत प्राप्तिकर विभागाकडून संपूर्ण डेटा मिळण्याची दाट शक्यता आहे. हा डेटा हाती येताच छाननी करून मोठ्या प्रमाणावर पुढील याद्या जाहीर केल्या जातील. अगदी पुणे जिल्हा मध्यवर्ती बँकेची यादीही लवकरच प्रसिद्ध होण्याची शक्यता आहे.
कर्जमाफीनंतर कोणतेही एकच मिळेल; कर्ज घ्या किंवा पिक विमा घ्या
पहिल्या यादीत कोणत्या जिल्ह्यांचा समावेश आहे?
सध्या जाहीर झालेल्या यादीत खालील जिल्ह्यांतील शेतकऱ्यांचा समावेश आहे:
ठाणे: १८२ शेतकरी (सर्वाधिक)
लातूर: १३३ शेतकरी
पुणे: ८५ शेतकरी
अमरावती: ५८ शेतकरी
सातारा: ३८ शेतकरी
सोलापूर: २१ शेतकरी
नागपूर: १६ शेतकरी
शेतकऱ्यांनो, आता तुम्हाला नेमकं काय करायचं आहे? (पुढील प्रक्रिया)
तुमचं नाव यादीत आल्यावर कर्जमाफीची रक्कम थेट हातात मिळणार नाही, त्यासाठी काही अत्यंत महत्त्वाच्या स्टेप्स पूर्ण करणे बंधनकारक आहे:
१. अॅग्रिस्टॅक (AgriStack) नोंदणी: सर्वात महत्त्वाची अट म्हणजे तुमची ‘अॅग्रिस्टॅक’ पोर्टलवर नोंदणी असणे आवश्यक आहे.
२. केवायसी (KYC) आणि आधार प्रमाणीकरण: जेव्हा तुमचे नाव कर्जमाफीसाठी पात्र ठरेल, तेव्हा तुमच्या नोंदणीकृत मोबाईलवर शासनाकडून एक मेसेज येईल. सोबत एक विशिष्ट क्रमांक (Unique ID) दिला जाईल. हा मेसेज आल्यावर जवळच्या ‘आपले सरकार सेवा केंद्रात’ (CSC) जाऊन तुम्हाला तुमचे आधार प्रमाणीकरण (Aadhaar KYC) पूर्ण करावे लागेल. राज्यात अशी ३२ हजार केंद्रे उपलब्ध आहेत.
३. थेट खात्यात पैसे (DBT): तुमचे आधार प्रमाणीकरण यशस्वीरित्या पूर्ण होताच, कर्जमाफीची रक्कम थेट तुमच्या कर्ज खात्यात जमा (Direct Benefit Transfer) केली जाईल.
सध्या ३१ जुलैपर्यंत जिल्हा मध्यवर्ती बँकांमधील प्रक्रिया पूर्ण करण्याचे उद्दिष्ट ठेवण्यात आले आहे. त्यानंतर राष्ट्रीयकृत आणि इतर खाजगी बँकांतील शेतकऱ्यांची प्रक्रिया सुरु होईल. एकदा जुने कर्ज माफ झाले आणि नाबार्डची (NABARD) परवानगी मिळाली, की शेतकऱ्यांना नवीन कर्ज मिळण्याचा मार्गही मोकळा होणार आहे.
दोन लाखांपेक्षा जास्त कर्ज असणाऱ्यांसाठी काय? (OTS योजना)
राज्यात असे जवळपास २ लाख ९० हजार शेतकरी आहेत, ज्यांच्या डोक्यावर २ लाख रुपयांपेक्षा जास्त कर्ज आहे. अशा शेतकऱ्यांना वाऱ्यावर न सोडता शासनाने त्यांच्यासाठी ‘वन टाईम सेटलमेंट’ (OTS) योजना आणली आहे. या योजनेनुसार, जर शेतकऱ्यांनी २ लाखांच्या वरील उर्वरित रक्कम ३१ मार्च २०२७ पर्यंत बँकेत भरली, तर त्यांनाही या कर्जमुक्ती योजनेचा लाभ मिळू शकेल.