शेतकरी मित्रांनो, सोयाबीन हे आपल्याकडील एक प्रमुख आणि हमखास उत्पन्न देणारे पीक आहे. पण अनेकदा शेतात आपण पाहतो की, सोयाबीनची नुसतीच उंची वाढत जाते, मात्र त्याला अपेक्षित असे फुटवे (फांद्या) फुटत नाहीत. शेतीचे साधे गणित आहे – झाडाला जेवढे जास्त फुटवे, तेवढी जास्त फुले आणि पर्यायाने तेवढेच अधिक उत्पन्न! पण हे साध्य करायचे कसे? सुरुवातीच्या वाढीच्या अवस्थेत नेमके कोणते व्यवस्थापन करावे, ज्यामुळे सोयाबीनच्या झाडांना भरपूर फुटवे येतील? जर तुम्हालाही हा प्रश्न पडला असेल, तर आज आपण एका अशा महत्त्वपूर्ण खत व्यवस्थापनाबद्दल जाणून घेणार आहोत, ज्यामुळे तुमच्या सोयाबीन पिकात फुटव्यांची अक्षरशः गर्दी होईल. चला तर मग, जाणून घेऊया हा सोपा पण अत्यंत प्रभावी उपाय!
फुटवे वाढीतील ‘हिरो’ – फॉस्फरस (स्फुरद)
तुम्हाला माहित आहे का? कोणत्याही पिकाच्या जोमदार वाढीसाठी आणि विशेषतः नवीन फुटवे येण्यासाठी एका विशिष्ट अन्नद्रव्याची सर्वात जास्त गरज असते, आणि ते म्हणजे ‘फॉस्फरस’. फॉस्फरस केवळ सोयाबीनच नाही, तर कापूस किंवा इतर कोणत्याही पिकासाठी संजीवनीसारखे काम करते.
याचे मुख्य काम म्हणजे जमिनीत पिकाच्या पांढऱ्या मुळांची झपाट्याने वाढ करणे. पांढऱ्या मुळांचा विकास जेवढा चांगला होईल, तेवढी पिकाची शाकीय वाढ (Vegetative Growth) उत्तम होते. तसेच, पुढे जाऊन झाडाला जास्तीत जास्त फुले लागण्यासाठीही फॉस्फरसचाच मोठा वाटा असतो. त्यामुळे पिकाच्या सुरुवातीच्या काळात त्याला योग्य प्रमाणात फॉस्फरसची मात्रा मिळणे अत्यंत गरजेचे असते.
भरघोस फुटव्यांसाठी पहिला फवारणीचा फॉर्म्युला
सोयाबीनला भरपूर फुटवे आणण्यासाठी एक सोपा उपाय म्हणजे, पहिल्या फवारणीच्या वेळी फॉस्फरसचे प्रमाण जास्त असलेल्या ‘विद्राव्य खतांचा’ (Water Soluble Fertilizers) वापर करणे. बाजारात अशा अनेक विद्राव्य खतांच्या ग्रेड्स उपलब्ध आहेत. तुमच्या सोयीनुसार खालीलपैकी कोणत्याही एका खताची निवड तुम्ही करू शकता:
१. सॉल्वग्रो ब्लूम मॅक्स (Solvgro Bloom Max):
हे बाजारात नुकतेच आलेले एक अतिशय प्रभावी विद्राव्य खत आहे. यामध्ये १०% नायट्रोजन, ५४% फॉस्फरस आणि १०% पोटॅशियम (पालाश) असते.
प्रमाण: १५ लिटरच्या फवारणी पंपासाठी ५० ते ७५ ग्रॅम.
फायदे: याच्या फवारणीमुळे सुरुवातीच्या काळात फुटवे तर वाढतातच, शिवाय पिकाची रोगप्रतिकारक शक्तीही वाढते. तसेच, ४०-५० दिवसांनंतर जेव्हा पिकाला फुले येण्याची वेळ असते, तेव्हा यामुळे उत्कृष्ट फुलधारणा होण्यास मोठी मदत मिळते.
२. आयसीएल (ICL) कंपनीचे ११:३६:२४ :
हा देखील एक उत्तम आणि खात्रीशीर पर्याय आहे. यात ११% नायट्रोजन, ३६% फॉस्फरस आणि २४% पोटॅशियम असते.
प्रमाण: १५ लिटरच्या पंपासाठी १०० ग्रॅम.
फायदे: फुटव्यांची संख्या झपाट्याने वाढवण्यासाठी ही ग्रेड पिकावर खूप छान काम करते.
३. १२:६१:०० (सर्वसाधारण विद्राव्य खत):
जर तुम्हाला बाजारात वरील दोन्ही खते मिळाली नाहीत, तर अजिबात चिंता करण्याचे कारण नाही. सगळ्या कृषी सेवा केंद्रांवर सहज मिळणारे १२:६१:०० हे जेनेरिक विद्राव्य खत तुम्ही बिनधास्त वापरू शकता. यामध्ये फॉस्फरसचे प्रमाण तब्बल ६१% असते, जे फुटवे आणण्यासाठी सर्वोत्तम मानले जाते.
प्रमाण: १५ लिटरच्या पंपासाठी १०० ग्रॅम.
थोडक्यात पण महत्त्वाचे:
यापैकी कोणत्याही एका विद्राव्य खताची तुमच्या सोयाबीनवर पहिली फवारणी करून पहा. अवघ्या १० ते १५ दिवसांत तुम्हाला तुमच्या पिकात झालेला सकारात्मक बदल आणि फुटव्यांची वाढ नक्की दिसून येईल.