शेतकरी मित्रांनो, शेतात उगवणारं नको असलेलं तण नष्ट करणं हे जिकिरीचं काम असतं. आजकाल मजुरांची टंचाई आणि वाढता खर्च यामुळे आपण अनेकदा स्वस्त आणि जलद परिणाम देणाऱ्या तणनाशकांचा आधार घेतो. पण, जे रसायन आपली शेती स्वच्छ करतंय, तेच हळूहळू आपल्या जीवावर उठलं तर? होय, सध्या एका अत्यंत लोकप्रिय तणनाशकाबद्दल अशीच धक्कादायक माहिती समोर येत आहे. या रसायनामुळे थेट शेतकऱ्यांच्या आरोग्यावर गंभीर परिणाम होत असल्याचं उघडकीस आलं असून, आता केंद्र सरकार त्यावर मोठी कारवाई करण्याच्या तयारीत आहे. चला तर मग, या प्रकरणाच्या मुळाशी जाऊया!
राज्यांचा इशारा आणि केंद्राची मोठी पावलं
सध्या कृषी क्षेत्रात ‘पॅराक्वाट डायक्लोराईड’ (Paraquat Dichloride) या तणनाशकाची जोरदार चर्चा सुरू आहे. हे रसायन इतकं विषारी आहे की, यामुळे शेतकऱ्यांचे जीव जात असल्याच्या धक्कादायक घटना समोर आल्या आहेत. याच गंभीर कारणामुळे महाराष्ट्राच्या शेजारी असलेल्या तेलंगणाने तसेच केरळ आणि ओडिसा या राज्यांनी आधीच याच्या वापरावर आपल्या राज्यात तात्पुरती बंदी घातली आहे. पण आता हे लोण इथवरच थांबलेलं नाही. या राज्यांनी थेट केंद्र सरकारला साकडं घालत, देशभरात या तणनाशकावर पूर्णपणे बंदी आणावी अशी आक्रमक मागणी केली आहे. याच पार्श्वभूमीवर आता केंद्र सरकारही लवकरच यावर कडक निर्णय घेण्याच्या तयारीत आहे.
आरोग्याला नेमका काय आणि किती धोका आहे?
फक्त कुणीतरी ‘धोकादायक’ म्हटलं म्हणून यावर बंदी घातली जात नाहीये, तर त्यामागे भक्कम वैद्यकीय पुरावे आहेत. डॉक्टर्स आणि कृषी शास्त्रज्ञांच्या एका विशेष तज्ज्ञ समितीने नुकताच आपला अहवाल सरकारला सादर केला आहे. या अहवालानुसार, पॅराक्वाटच्या संपर्कात आल्याने शेतकऱ्यांना केवळ विषबाधाच होत नाही, तर मूत्रपिंड (किडनी) निकामी होणे, फुफ्फुसांचे गंभीर आजार (फायब्रोसिस) आणि पार्किन्सनसारख्या भयंकर आजारांचा विळखा पडू शकतो. मानवी शरीरावरील हे विनाशकारी परिणाम पाहूनच तज्ज्ञ समितीने केंद्राकडे यावर कायमस्वरूपी बंदी घालण्याची एकमताने शिफारस केली आहे.
हे तणनाशक शेतकऱ्यांमध्ये इतकं लोकप्रिय का?
आता प्रश्न असा पडतो की, हे जर आरोग्यासाठी इतकं घातक आहे, तर त्याचा वापर एवढ्या मोठ्या प्रमाणावर का होतो? याचं साधं उत्तर म्हणजे – कमी खर्च आणि झटपट निकाल!
कापूस, भात, गहू, मका, बटाटा, द्राक्ष आणि सफरचंद यांसारख्या पिकांबरोबरच चहा, रबर आणि कॉफीच्या बागांमध्ये तण नियंत्रणासाठी याचा सर्रास वापर होतो. एवढंच नाही तर, कालवे आणि तलावांमधलं गवत जाळण्यासाठीही हेच रसायन फायदेशीर ठरतं. खिशाला परवडणारं आणि लगेच डोळ्यांसमोर रिझल्ट देणारं असल्यामुळे अल्पावधीतच ते देशभरातील शेतकऱ्यांच्या पसंतीस उतरलं होतं.
येथे वाचा – कांद्याचे भाव घसरले; मिळाला फक्त एवढा भाव!
बंदीच्या निर्णयाला विरोध का होतोय? पर्याय काय?
एकीकडे मृत्यू आणि आरोग्याचा प्रश्न उभा ठाकला असला तरी, अर्थतज्ज्ञ आणि काही कृषी शास्त्रज्ञांनी या संभाव्य बंदीवर थोडी चिंताही व्यक्त केली आहे. यामागे एक मोठं आर्थिक गणित आहे. जर पॅराक्वाटवर बंदी आली, तर शेतकऱ्यांना नाईलाजाने इतर पर्यायी तणनाशके वापरावी लागतील. ही नवीन तणनाशके सध्याच्या खर्चाच्या तुलनेत दुप्पट ते चक्क १० पट अधिक महाग असू शकतात! सध्याच्या मजुरांच्या टंचाईत आणि वाढत्या महागाईत, हा अतिरिक्त खर्च शेतकऱ्यांचं आर्थिक बजेट कोलमडून टाकू शकतो. पण सरतेशेवटी, आर्थिक बचतीपेक्षा माणसाचा जीव जास्त मोलाचा आहे, हे सत्य नाकारून चालणार नाही.
Santosh Kale Patil is the Founder and Chief Editor of Sheti 24 Taas. As a dedicated digital content creator and agricultural journalist from Maharashtra, he specializes in providing authentic daily market rates (Bajar Bhav), crop insurance updates, and vital farming news. His primary mission is to empower the ‘Biliraja’ (farmers) by delivering timely, accurate, and fact-checked information.
