शेतकरी मित्रांनो, तुम्हाला माहिती आहे का की सोयाबीनच्या पिकात सुरुवातीचे ४५ दिवस किती महत्त्वाचे असतात? जर या काळात योग्य तणनियंत्रण केले नाही, तर तुमच्या सोयाबीनच्या उत्पन्नात तब्बल ३० ते ८० टक्क्यांपर्यंत मोठी घट होऊ शकते. तुमची एवढी मोठी मेहनत केवळ तणामुळे वाया जाऊ देऊ नका.
आज आपण सोयाबीन पिकासाठी नेमकी कोणती तणनाशके वापरावीत, ती किती दिवसांनी आणि कोणत्या प्रमाणात फवारावीत, याविषयी अगदी सोप्या भाषेत सविस्तर माहिती घेणार आहोत.
महत्त्वाची प्राथमिक टीप:
कोणतेही तणनाशक फवारताना एक गोष्ट आवर्जून लक्षात ठेवा – खालील सर्व तणनाशकांचे सांगितलेले प्रमाण हे प्रति हेक्टरसाठी आहे, आणि फवारणीसाठी ते ५०० लिटर पाण्यामध्ये मिसळून फवारणे आवश्यक आहे.
१. उगवणपूर्व फवारणी (पेरणीनंतर लगेच)
तुम्ही नुकतीच पेरणी केलीय आणि पीक तसेच तण अजून जमिनीच्या वर आलेले नाही? अशा वेळी तुम्ही उगवणपूर्व तणनाशकांचा वापर करू शकता. खालीलपैकी कोणताही एक पर्याय निवडा:
पेंडीमिथिलीन ३० ईसी: २.५ ते ३.३ लिटर प्रति हेक्टर
पेंडीमिथिलीन ३८.७ सीएस: १.५ ते पावणेदोन लिटर प्रति हेक्टर
क्लोमाझोन ५० ईसी: १.५ ते २ लिटर प्रति हेक्टर
सल्फेंट्राझोन ३९.६ एससी: पाऊण लिटर प्रति हेक्टर
(खास टीप: यापैकी ‘क्लोमाझोन’ आणि ‘पेंडीमिथिलीन ३८.७ सीएस’ ही औषधे गवत आणि रुंद पानांच्या अशा दोन्ही प्रकारच्या तणांवर अतिशय प्रभावी आहेत.
२. पेरणीनंतर १० ते १२ दिवसांनी
जर तुमची पेरणी होऊन १०-१२ दिवस उलटले असतील आणि तणांची वाढ दिसायला लागली असेल [01:28], तर हे पर्याय वापरा:
दोन्ही प्रकारच्या तणांसाठी: ‘क्लोरीम्युरॉन इथाईल २५ डब्ल्यूपी’ हे तणनाशक ३६ ग्रॅम प्रति हेक्टर (सोबत योग्य सरफेक्टंट वापरणे गरजेचे आहे).
फक्त रुंद पानांच्या तणासाठी: शेतात प्रामुख्याने रुंद पानांचे तण असेल, तर ‘बेंटाझोन ४८ एसएल’ हे २ लिटर प्रति हेक्टर या प्रमाणात फवारावे.
३. पेरणीनंतर २० ते २५ दिवसांनी
तुमचे पीक २०-२५ दिवसांचे झाले असेल, तर फवारणी करताना तण हे २ ते ४ पानांच्या अवस्थेत असणे सर्वात महत्त्वाचे असते.
फक्त गवतवर्गीय तणासाठी: ‘इमॅजिथापर १० एसएल’ (१ लिटर/हेक्टर) वापरावे. बाजारात यासाठी ‘क्विझालोफॉप इथाईल ५ ईसी’ (पाऊण ते १ लिटर), ‘क्विझालोफॉप-पी-इथाईल १० ईसी’ (३७५-७५० मिली), ‘प्रोपाक्विझाफॉप १० ईसी’ (५००-७५० मिली) किंवा ‘क्लेथोडिम २५ ईसी’ (५००-७५० मिली) असे अनेक उत्तम पर्याय उपलब्ध आहेत.
फक्त रुंद पानांच्या तणासाठी: ‘फ्लुमिक्लोरॅक पेंटाईल १०.३ ईसी’ हे १२५ मिली प्रति हेक्टर फवारावे.
दोन्ही प्रकारची तणे असल्यास: ‘इमॅजिथापर ७० डब्ल्यूजी’ (१०० ग्रॅम/हेक्टर) वापरू शकता.
४. संयुक्त तणनाशके (कॉम्बिनेशन फवारणी)
अनेक शेतकऱ्यांचा प्रश्न असतो की, शेतात गवत आणि रुंद पानांचे तण एकत्र वाढले असेल तर दोन तणनाशके मिक्स करून फवारता येतात का? तर होय! यालाच ‘संयुक्त तणनाशक’ म्हणतात. याचे काही तयार आणि उत्तम पर्याय खालीलप्रमाणे आहेत:
१. फ्लुअॅझिफॉप-पी-ब्युटाईल + फोमेसाफेन: १ लिटर/हेक्टर
२. इमॅझिथापर + इमॅझामॉक्स: १०० ग्रॅम/हेक्टर
३. प्रोपाक्विझाफॉप + इमॅझिथापर: २ लिटर/हेक्टर
४. फोमेसाफेन + क्विझालोफॉप इथाईल: १.५ लिटर/हेक्टर
५. क्विझालोफॉप इथाईल ७.५% + इमॅझिथापर १५% ईसी: ५०० मिली/हेक्टर
६. सोडियम असिफ्लुएरोफेन + क्लोडिनाफॉप प्रोपारगिल: १ लिटर/हेक्टर
७. ३७५ मिली क्विझालोफॉप इथाईल + ३६ ग्रॅम क्लोरीम्युरॉन इथाईल + ०.२% सरफेक्टंट.
(या ७ पर्यायांपैकी तुमच्या उपलब्धतेनुसार तुम्ही कोणताही एक पर्याय वापरू शकता.)
शेवटचा आणि महत्त्वाचा सल्ला:
ही अत्यंत उपयुक्त आणि शास्त्रशुद्ध माहिती अमरावती येथील ‘अखिल भारतीय समन्वयीत सोयाबीन संशोधन प्रकल्पा’तील तज्ज्ञ प्रा. मंगेश दांडगे आणि प्रा. राजीव घावडे यांनी दिली आहे.